रायगड लोकधारा वृत्तसेवा :
पत्रकार कैलासराजे घरत / खारपाडा पेण : मराठी काव्यविश्वात आपल्या सहज-सुंदर शब्दरचनेने आणि भावपूर्ण साहित्याने रसिकांना मंत्रमुग्ध करणारे नाव म्हणजे मंगेश पाडगावकर. १० मार्च १९२९ रोजी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वेंगुर्ला येथे त्यांचा जन्म झाला. निसर्गसौंदर्याने नटलेल्या कोकणच्या भूमीत त्यांच्या काव्यप्रतिभेची मुळे रुजली. ‘धारानृत्य’ पासून सुरू झालेला त्यांचा काव्यप्रवास ‘जिप्सी’, ‘सलाम’ आणि ‘तुझे गीत गाण्यासाठी’ पर्यंत अव्याहतपणे तेजाळत राहिला. पाडगावकरांच्या कवितेचे वैशिष्ट्य म्हणजे तिची साधेपणा . त्यांच्या कवितेत प्रेमाचा हळुवारपणा आहे, निसर्गाचे सौंदर्य आहे आणि तितकाच तीव्र सामाजिक उपरोधिकपणाही आहे.
प्रेमकविता: “प्रेम म्हणजे प्रेम असतं, तुमचं आणि आमचं अगदी सेम असतं” ही ओळ आजही मराठी तरुणाईच्या ओठांवर असते. प्रेमाची निखळ व्याख्या त्यांनी आपल्या साहित्यातून मांडली.
निसर्ग आणि मानवी स्वभाव: ‘जिप्सी’ या काव्यसंग्रहातून त्यांनी मानवी मनातील भटकंती आणि निसर्गाशी असलेले नाते उलगडले.
सामाजिक विडंबन: ‘सलाम’ सारख्या कवितांमधून त्यांनी समाजातील भ्रष्टाचार, लाचारी आणि राजकीय स्थितीवर अत्यंत मार्मिकपणे भाष्य केले. अजरामर गाणी (गीतकार म्हणून योगदान)
पाडगावकर हे केवळ पुस्तकातील कवी नव्हते, तर ते एक महान गीतकार होते. त्यांच्या शब्दांनी नटलेली अनेक गाणी आजही मराठी घराघरात गुंजतात:
१. “या जन्मावर, या जगण्यावर शतदा प्रेम करावे…”
२. “शुक्रतारा मंद वारा, चांदणे पाण्यातूनी…”
३. “भातुकलीच्या खेळामधली राजा आणिक राणी…”
४. “श्रावणात घन निळा बरसला…” या गाण्यांमुळे पाडगावकर सामान्यांच्या हृदयापर्यंत पोहोचले. मराठी साहित्यात मंगेश पाडगावकर, विंदा करंदीकर आणि वसंत बापट या तिघांच्या मैत्रीला आणि त्यांच्या काव्यवाचनाच्या कार्यक्रमांना ‘त्रिधारा’ म्हटले जात असे. या तिन्ही दिग्गज कवींनी महाराष्ट्रभर काव्यवाचनाचे कार्यक्रम करून कविता घराघरात पोहोचवली. महत्त्वाचे पुरस्कार आणि सन्मान: पाडगावकरांच्या साहित्याची दखल राष्ट्रीय स्तरावर घेतली गेली: साहित्य अकादमी पुरस्कार (१९८०): ‘सलाम’ या काव्यसंग्रहासाठी महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार (२००८): महाराष्ट्राचा सर्वोच्च नागरी सन्मान. पद्मभूषण (२०१३): भारत सरकारतर्फे देण्यात आलेला सन्मान. अध्यक्ष, ८३ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन (पुणे): २०१० मध्ये त्यांनी या संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषवले. पाडगावकरांनी केवळ कविताच लिहिल्या नाहीत, तर जागतिक साहित्याचा मराठीत अनुवादही केला. त्यांनी विल्यम शेक्सपिअरच्या नाटकांचा (‘रोमिओ अँड ज्युलिएट’, ‘ज्युलिअस सीझर’) आणि संत मीराबाईंच्या पदांचा अनुवाद केला. बायबलमधील ‘न्यू टेस्टामेंट’चा त्यांनी केलेला अनुवाद त्यांच्या बहुआयामी प्रतिभेचा पुरावा आहे.
३० डिसेंबर २०१५ रोजी या थोर कवीने जगाचा निरोप घेतला. पण, “जेव्हा तुझ्या नि माझ्या भेटीचे सर्व मार्ग बंद होतील, तेव्हा माझे शब्द तुला साथ देतील,” असे म्हणणाऱ्या पाडगावकरांचे शब्द आजही आपल्यासोबत आहेत. दुःख पचवून आयुष्यावर प्रेम करण्याची जिद्द त्यांच्या कविता आपल्याला देतात.
