रायगड लोकधारा वृत्तसेवा :
हिंदुसम्राट उरण प्रतिनिधी पूजा चव्हाण यांसकडून : मुंबई, २५ मे २०२६ : महावितरण आणि टाटा पॉवर या वीज वितरण कंपन्यांनी राज्यभरातील जुने पारंपरिक मीटर बदलून त्याजागी अत्याधुनिक स्मार्ट मीटर बसवण्याची मोहीम अधिक वेगाने सुरू केली आहे. केंद्र सरकारच्या रिव्हॅम्प्ड डिस्ट्रिब्युशन सेक्टर स्कीम म्हणजेच RDSS योजनेअंतर्गत २०२५-२६ या आर्थिक वर्षाच्या अखेरपर्यंत महाराष्ट्रातील प्रत्येक वीज ग्राहकाच्या घरी स्मार्ट मीटर पोहोचवण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे.
स्मार्ट मीटर पूर्णपणे डिजिटल तंत्रज्ञानावर आधारित आहे. ग्राहक किती वीज वापरत आहे याची माहिती हे मीटर GPRS किंवा 4G नेटवर्कच्या मदतीने थेट वीज कंपनीच्या सर्व्हरवर पाठवते. त्यामुळे दर महिन्याला रीडिंग घेण्यासाठी वीज कर्मचाऱ्याला घरी येण्याची गरज आता उरणार नाही. या मीटरमध्ये पोस्टपेड सुविधा देण्यात आली आहे. पोस्टपेड स्मार्ट मीटरमध्ये आधी वीज वापरायची आणि महिनाअखेरीस बिल भरायचे, ही पारंपरिक पद्धत तशीच ठेवण्यात आली आहे. मात्र फरक इतकाच की, यातील रीडिंग शंभर टक्के अचूक आणि ऑनलाईन पद्धतीने उपलब्ध होते. अंदाजे रीडिंगमुळे येणारी चुकीची बिले आता इतिहासजमा होणार असून वीज वापरानंतर लगेच युनिटची नोंद मीटरमध्ये होते. मीटरसोबत छेडछाड करण्याचा प्रयत्न झाल्यास कंपनीच्या नियंत्रण कक्षाला तात्काळ अलर्ट जातो. याशिवाय टाइम ऑफ डे टॅरिफनुसार रात्री १० ते सकाळी ६ या वेळेत विजेचा दर तुलनेने कमी आकारला जाऊ शकतो.
Mahavitaran App या मोबाईल ॲपच्या माध्यमातून ग्राहकांना आपला दररोजचा किंवा प्रत्येक तासाचा वीज वापर सहज पाहता येणार आहे. स्मार्ट मीटरमुळे ग्राहकांना स्वतःच्या वीज बिलावर थेट नियंत्रण ठेवणे शक्य होणार आहे. ॲपवर दररोज किती युनिट खर्च झाली हे दिसत असल्याने विजेची बचत करणे अधिक सोपे होईल. घरात एकावेळी किती लोड सुरू आहे हे मीटरच्या डिस्प्लेवर दिसते आणि लोड मर्यादेपेक्षा वाढल्यास अलार्म वाजून सूचना मिळते. ग्राहक कोणत्या वीज दर स्लॅबमध्ये आहे आणि मागील महिन्याच्या तुलनेत वापर किती वाढला किंवा कमी झाला, याची सविस्तर माहितीही ॲपवर पारदर्शकपणे उपलब्ध होते.
स्मार्ट मीटर बसवण्यासाठी ग्राहकांना स्वतंत्रपणे कोणतेही शुल्क भरावे लागत नाही. केंद्र व राज्य सरकारच्या निधीतून हे मीटर मोफत बसवले जात आहेत. कंपनीचा अधिकृत कर्मचारी ओळखपत्रासह ग्राहकाच्या घरी येऊन अवघ्या १० ते १५ मिनिटांत जुने मीटर काढून नवीन स्मार्ट मीटर बसवतो. जुन्या मीटरमधील शेवटचे रीडिंग नवीन मीटरमध्ये वर्ग केले जाते. मीटर बसवताना ग्राहकाचा मोबाईल क्रमांक लिंक करणे अनिवार्य असते, कारण पुढील सर्व अलर्ट आणि सूचना एसएमएसद्वारे पाठवल्या जातात.
छतावरील सौर ऊर्जा प्रकल्प म्हणजेच रुफटॉप सोलर वापरणाऱ्या ग्राहकांसाठी हे स्मार्ट मीटर अधिकच फायदेशीर ठरणार आहे. नवीन स्मार्ट मीटर बाय-डायरेक्शनल प्रकारचे असून ते नेट मीटरिंगला थेट सपोर्ट करते. त्यामुळे सोलर पॅनलमधून तयार होणारी वीज आणि महावितरणच्या ग्रीडमधून घेतलेली वीज याची स्वतंत्र नोंद एकाच मीटरमध्ये ठेवली जाते. सोलर ग्राहकांना यापुढे वेगळे नेट मीटर बसवून घेण्याची आवश्यकता नाही. सोलर सिस्टीमचे कनेक्शन थेट स्मार्ट मीटरलाच जोडता येते आणि ग्रीडला निर्यात केलेल्या व आयात केलेल्या विजेचे रीडिंग आपोआप ॲपवर दिसते. त्यामुळे बिलामध्ये सोलर युनिटचे समायोजन तात्काळ केले जाते.
नवीन मीटर बसवण्यापूर्वीचे थकीत वीज बिल ग्राहकाला भरावेच लागते. मात्र हे थकीत बिल पोस्टपेडच्या मासिक बिलातून हप्त्याने भरण्याची मुभा देण्यात आली आहे. Electricity Act 2003 नुसार जुने मीटर बदलून स्मार्ट मीटर घेणे ग्राहकांसाठी बंधनकारक करण्यात आले आहे. त्यामुळे मीटर बदलण्यास नकार दिल्यास वीज जोडणी खंडित केली जाऊ शकते. मीटर वेगाने फिरत असल्याची शंका आल्यास ग्राहक १९१२ किंवा १८००-२१२-३४३५ या टोल फ्री क्रमांकावर तक्रार नोंदवू शकतात किंवा जवळच्या सेक्शन कार्यालयात लेखी अर्ज देऊ शकतात. तक्रार मिळाल्यापासून सात दिवसांच्या आत कंपनीकडून तपासणीसाठी समांतर मीटर लावले जाते.
स्मार्ट मीटरमुळे वीज महाग होते, हा समज चुकीचा आहे. युनिटचा दर पूर्वीसारखाच राहतो. फक्त दररोजचा वापर डोळ्यासमोर दिसत असल्याने काही ग्राहकांना बिल जास्त आल्यासारखे वाटू शकते. स्मार्ट मीटरमधून बाहेर पडणारे रेडिएशन मोबाईल फोनपेक्षा कितीतरी कमी असून ते TRAI च्या सुरक्षा मानकांनुसार पूर्णपणे सुरक्षित आहे. सोलर ग्राहकांनी नेट मीटरिंगच्या थेट कनेक्शनसाठी जवळच्या महावितरण कार्यालयाशी संपर्क साधावा, असे आवाहन कंपनीने केले आहे.
